Gelephu, Bhutan | Thành Phố Chánh Niệm Đầu Tiên Trên Thế Giới

Khi lần đầu nghe về dự án “Thành phố Chánh niệm Gelephu”, mình đã tự hỏi: một thành phố hiện đại có thể thật sự “chánh niệm” sao?

Và rồi, Hong Ngoc Ha Travel vinh dự được gặp gỡ và đón tiếp Đức Vua, Hoàng Hậu cùng Nhiếp chính vương Bhutan trong chuyến thăm chính thức tại Việt Nam (18–22/08/2025). Tại đó, mình đã được lắng nghe những chia sẻ rõ nét hơn về dự án Gelephu Mindfulness City (Thành phố Chánh niệm Gelephu) – một đô thị độc nhất, nơi phát triển kinh tế song hành cùng du lịch bền vững và hạnh phúc con người. Đó cũng là lúc mình quyết định viết bài này.

Thành phố Chánh niệm Gelephu là gì? 

Câu chuyện bắt đầu từ một bài phát biểu quốc khánh. Ngày 17/12/2023, trong Lễ Quốc khánh lần thứ 116 của Bhutan, Vua Jigme Khesar Namgyel Wangchuck đứng trước quốc dân và tuyên bố một dự án chưa từng có tiền lệ: xây dựng một thành phố mới từ đầu, không phải để cạnh tranh với Dubai hay Singapore, mà để trả lời câu hỏi mà thế giới đang cần nhất: liệu tăng trưởng kinh tế và hạnh phúc con người có thể cùng tồn tại?

Gelephu là một thị trấn biên giới nhỏ thuộc huyện Sarpang, giáp bang Assam của Ấn Độ được chọn làm nơi thực hiện thí nghiệm đó.

Lựa chọn này không phải ngẫu nhiên. Gelephu tọa lạc giữa hai khu bảo tồn thiên nhiên: Phibsoo Wildlife Sanctuary và Royal Manas National Park, một trong những vườn quốc gia cổ nhất và đẹp nhất Bhutan, được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển. Ở đó, bạn có thể làm việc trong những tòa nhà năng động, nhưng chỉ vài bước chân là chạm đến núi rừng, suối trong và sự an yên hiếm có.

“Dự án này không chỉ là phát triển hạ tầng, đây là Dự án của Nhân dân, nỗ lực xây dựng quốc gia, là huyết mạch cho Bhutan, cho nền kinh tế, an ninh, chủ quyền, và cuối cùng là tương lai của chúng ta” – Đức Vua Jigme Khesar Namgyel Wangchuck phát biểu.

Thành phố Chánh niệm Gelephu còn gọi là Gelephu Special Administrative Region (GeSAR) – trải rộng khoảng 2.600 km², tương đương gần 5% tổng diện tích Bhutan. Để hình dung: đây lớn hơn cả tỉnh Thừa Thiên Huế của Việt Nam.

Vị trí địa lý cực kỳ chiến lược: nằm giữa hai nền kinh tế khổng lồ Ấn Độ và Đông Nam Á, Gelephu có tiềm năng trở thành hành lang thương mại nối liền Nam Á – Đông Nam Á. Có đến 35 con sông và suối chảy qua khu vực, tạo nên cảnh quan thiên nhiên đặc sắc và đồng thời là thách thức kỹ thuật lớn trong quản lý nước.

Cách thủ đô Thimphu khoảng 250 km, tức 8 – 10 giờ đường bộ. Cách sân bay quốc tế Paro khoảng 270 km. Hai con số này giải thích tại sao sân bay quốc tế Gelephu là hạng mục then chốt nhất của toàn bộ dự án.

Cơ cấu pháp lý: “Một quốc gia, Hai hệ thống” 

Đây là điểm mà nhiều người bỏ qua, nhưng thật ra là nền tảng khiến Gelephu trở nên khác biệt hoàn toàn so với các dự án đô thị thông thường.

Tháng 12/2024, Vua Bhutan ký Royal Charter (Hiến lệnh Hoàng gia) chính thức thành lập GMC như một Đặc khu Hành chính (SAR) có quyền hành pháp, lập pháp và tư pháp hoàn toàn độc lập với chính phủ Bhutan. Mô hình này lấy cảm hứng từ Hong Kong với Trung Quốc, hay Đặc khu Kinh tế Thâm Quyến trong buổi đầu cải cách Trung Quốc.

Điều thú vị hơn, Gelephu Mindfulness City đã thẳng thắn “nhập khẩu” khung pháp lý từ những nơi tốt nhất thế giới với 18 bộ luật từ Singapore và 10 quy định tài chính từ Abu Dhabi Global Market. Họ học hỏi những hệ thống đã được kiểm chứng và điều chỉnh cho phù hợp với bản sắc Bhutan.

Tháng 5/2026, Bhutan và Singapore ký Hiệp định Tránh đánh thuế hai lần (DTA), tín hiệu cực kỳ tích cực cho nhà đầu tư quốc tế đang cân nhắc đặt chân vào Thành phố Chánh niệm Gelephu.

Nhiều người so sánh Gelephu với NEOM của Ả Rập Saudi. Nhưng có một điểm khác biệt căn bản: Bhutan không có dầu mỏ. Toàn bộ dự án dựa vào giá trị tinh thần, niềm tin vào hạnh phúc con người và khả năng thu hút vốn ngoại. Đây vừa là điểm mạnh bản sắc, vừa là rủi ro tài chính lớn nhất của toàn bộ dự án.

Gelephu: Định nghĩa về một Thành phố “Phồn thịnh Chánh niệm” 

Đầu tiên, cần hiểu đúng về “chánh niệm” trong bối cảnh này. “Chánh niệm” (Mindfulness) là sống trọn trong giây phút hiện tại, ý thức rõ ràng về những gì mình đang làm, đang cảm nhận và đang trải qua mà không để tâm trí bị cuốn đi bởi lo âu, xao nhãng hay phán xét.

Ở Gelephu, khái niệm ấy không chỉ là lối sống cá nhân, mà trở thành tinh thần kiến tạo thành phố. Không gian công cộng được thiết kế để mời gọi sự chậm lại. Kiến trúc tôn trọng nhịp điệu thiên nhiên. Quy hoạch không đặt tốc độ và hiệu quả kinh tế lên trên trải nghiệm của người sống trong đó.

Trong khi đó, Bhutan từ lâu nổi tiếng thế giới vì đã thay thế GDP bằng GNH – Gross National Happiness (Tổng Hạnh phúc Quốc gia) từ những năm 1970. GNH gồm 9 chỉ số đo lường: phúc lợi tâm lý, sử dụng thời gian, sức sống cộng đồng, đa dạng văn hóa, khả năng phục hồi sinh thái, mức sống, sức khỏe, giáo dục và quản trị tốt.

⇒ Xem thêm: Tại sao Bhutan là đất nước hạnh phúc nhất thế giới?

Điều mà Gelephu làm là biến GNH từ triết lý thành thiết kế không gian. Công ty kiến trúc nổi tiếng Bjarke Ingels Group (BIG) là đơn vị được chọn để thiết kế kiến trức. Họ quy hoạch GNH thành ba trục thiết kế cụ thể: cá nhân (sức khỏe tinh thần và thể chất), môi trường (hài hòa với thiên nhiên) và cộng đồng (kết nối xã hội).

Gelephu Mindfulness City không phủ nhận tăng trưởng kinh tế. Không ai ở đây nói Bhutan sẽ từ chối tiền bạc hay đầu tư. Điều họ đề xuất là một mô hình khác: kinh tế phát triển có ý thức tức là biết mình đang làm gì, tại sao và hệ quả là gì đối với con người và thiên nhiên.

8 nhóm ngành kinh tế trọng tâm của Gelephu phản ánh triết lý này: Tâm linh, Sức khỏe & Wellness, Giáo dục & Tri thức, Nông nghiệp công nghệ & Lâm nghiệp, Năng lượng xanh & Công nghệ, Tài chính & Tài sản kỹ thuật số, Hàng không & Logistics, Du lịch.

Đặc biệt, đồng tiền kỹ thuật số TER được hậu thuẫn bởi blockchain đang được phát triển để tạo hệ sinh thái tài chính riêng cho Gelephu Mindfulness City.

Bên cạnh đó, một trong những tầm nhìn dài hạn ít được nói đến nhất: Gelephu hướng đến trở thành trung tâm hành trì Phật giáo của thế giới.

Không gian thiêng liêng được quy hoạch để hành giả từ khắp nơi có thể đến thiền định, nghe giảng, lễ bái và quy y. Tháng 5/2026, 8 công trình tâm linh đầu tiên đã chính thức khởi công, một mốc quan trọng cho thấy đây không chỉ là lời hứa trên giấy.

Kiến trúc lấy cảm hứng từ dzong – pháo đài tu viện truyền thống của Bhutan, kết hợp tính năng hành chính với không gian thiêng liêng. Đây là giá trị văn hóa cốt lõi chạy xuyên suốt toàn bộ thiết kế của Thành phố Chánh niệm Gelephu .

Kiến trúc Tại Thành Phố Chánh Niệm Gelephu

Bjarke Ingels Group (BIG) là công ty kiến trúc Đan Mạch nổi tiếng toàn cầu với các dự án như Google NYC, Vancouver House, 2 World Trade Center, họ đảm nhận toàn bộ quy hoạch tổng thể của Thành phố Chánh niệm Gelephu. Phối hợp cùng Arup (kỹ thuật hạ tầng đa ngành), Cistri (tư vấn kinh tế), NACO (hàng không) và MQDC (quản lý dự án).

Masterplan trải rộng 70 triệu m² được tổ chức thành 11 khu phố lấy cảm hứng từ nguyên tắc Mandala, tức mật độ giảm dần từ trung tâm đô thị sôi động phía nam đến vùng nông thôn yên bình phía bắc. Các khu dân cư được thiết kế dưới dạng “ribbon” – giống dải ruy băng chảy từ triền đồi xuống thung lũng theo đường đồng mức địa hình tự nhiên.

Đây là một quyết định thiết kế thông minh, thay vì phẳng hóa địa hình để xây dựng, họ để kiến trúc theo địa hình, tôn trọng hình thái đất đai ngàn năm của vùng đất.

Những công trình biểu tượng của Gelephu

Thành phố Chánh niệm Gelephu, Bhutan gây ấn tượng mạnh mẽ bởi tư duy quy hoạch vượt ra khỏi những chuẩn mực thông thường, biến các hạng mục hạ tầng thành những biểu tượng kiến trúc đa năng.

• Cầu không gian sống: Đây là ý tưởng táo bạo nhất của dự án. Thay vì chỉ phục vụ giao thông, những cây cầu bắc qua thung lũng được tích hợp thành các tổ hợp đô thị hoàn chỉnh. Mỗi cây cầu đóng vai trò như một trung tâm cộng đồng, bao gồm: trung tâm tâm linh Kim Cương thừa (Vajrayana), trường đại học, bệnh viện, nhà kính thủy canh và khu chợ dệt thổ cẩm.

• Đền thờ kiêm đập thủy điện Sankosh (Sankosh Temple-Dam): Điểm nhấn mang tính triết học sâu sắc nhất của dự án là sự kết hợp khéo léo giữa kỹ thuật thủy lợi hiện đại và không gian tâm linh. Với thiết kế bậc thang và sân thượng xếp lớp đổ dốc xuống lòng hồ, đền Sankosh được ví như “Tu viện Tiger’s Nest của thế kỷ 21”. Nếu Tiger’s Nest là biểu tượng lịch sử của Bhutan, thì Sankosh Temple-Dam chính là sự tiếp nối di sản ấy trong bối cảnh đương đại.

• Sân bay Quốc tế Gelephu: Do tập đoàn kiến trúc BIG và hãng tư vấn hàng không NACO phối hợp thiết kế. Công trình là sự giao thoa tinh tế giữa nhà ga hiện đại và nghệ thuật thủ công mỹ nghệ truyền thống, sử dụng kết cấu gỗ địa phương. Sân bay dự kiến khánh thành vào năm 2029, với mục tiêu phục vụ 1,3 triệu lượt khách mỗi năm vào năm 2040 và mở rộng lên 5,5 triệu lượt vào năm 2065.

Triết lý xây dựng bền vững và tôn trọng tự nhiên

Gelephu mở ra cơ hội kinh tế gì?

Gelephu không chỉ là thành phố du lịch hay thiền định. Đây là một trung tâm kinh tế nghiêm túc với cấu trúc ngành rõ ràng:

• Tâm linh: Trung tâm hành trì Phật giáo và thiền định tầm thế giới, thu hút hành giả và du khách wellness toàn cầu.
• Sức khỏe & Wellness: Điểm đến y tế toàn diện: từ y học cổ truyền Bhutan đến dịch vụ chăm sóc sức khỏe hiện đại.
• Giáo dục & Tri thức: Mục tiêu xây dựng đại học đẳng cấp quốc tế ngay trong lòng thành phố, giữ chân nhân tài Bhutan thay vì để họ ra đi.
• Năng lượng xanh & Công nghệ: Bhutan đã carbon-âm (tức hấp thụ nhiều CO₂ hơn thải ra). GMC muốn biến lợi thế này thành ngành công nghiệp xuất khẩu công nghệ xanh.
• Tài chính & Tài sản kỹ thuật số: Ra mắt đồng tiền kỹ thuật số TER trên nền blockchain, hướng tới trở thành hub tài chính thay thế trong khu vực.
• Nông nghiệp công nghệ & Lâm nghiệp: Bhutan có tỷ lệ che phủ rừng trên 70%. GMC muốn biến điều này thành ngành nông lâm công nghệ cao, thay vì khai thác tàn phá.
• Hàng không & Logistics: Sân bay Gelephu như hub khu vực, kết nối Nam Á và Đông Nam Á qua một điểm trung chuyển mới.
• Du lịch sinh thái: Không phải du lịch đại trà, mà là trải nghiệm chánh niệm cao cấp trong thiên nhiên nguyên sơ.

Đây không phải dự án chỉ được khen ngợi bởi người Bhutan. Tại Bhutan Innovation Forum 2024, dự án nhận được sự ủng hộ công khai từ Nobel laureates Joseph Stiglitz và Michael Spence – hai trong những nhà kinh tế học có uy tín nhất thế giới. CEO Snap Inc. Evan Spiegel cũng bày tỏ hứng thú.

Tổng vốn đầu tư dự kiến: 100 tỷ USD trong vòng 20 năm. Con số này, so với GDP Bhutan năm 2024 chỉ khoảng 2,6 tỷ USD, là rất lớn. Nhưng với một đặc khu pháp lý độc lập và khung quản trị minh bạch, đây không phải không thể.

Giải thưởng và ghi nhận quốc tế

Gelephu Mindfulness City đã nhận được sự công nhận từ những tổ chức khó tính nhất thế giới.

Holcim Foundation Awards 2025 – Giải nhất Khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, trao tại Venice (tháng 11/2025). Ban giám khảo gọi đây là “bản thiết kế đầy khát vọng cho phát triển đô thị tương lai”, đặc biệt khen ngợi cách tích hợp giải pháp thụ động bản địa với hạ tầng xanh hiện đại ở quy mô thành phố.

Davos 2025 (WEF): Gelephu xuất hiện nổi bật tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới, được TIME đặc biệt đưa tin với tiêu đề “Inside Bhutan’s Plan to Boost Its Economy With ‘Mindful Capitalism'”.

Cần nói thêm cho trung thực: chính ban giám khảo Holcim cũng thừa nhận rằng “tầm nhìn vĩ đại này hiện vẫn còn mang tính ý tưởng, với ít chi tiết triển khai cụ thể.” Đây là lời khen đi kèm cảnh báo và mình nghĩ đó là thái độ đúng đắn nhất khi đánh giá một dự án ở giai đoạn còn rất sớm như Gelephu.

Gelephu thực tế đang diễn ra như thế nào?

Đây là phần mình nghĩ quan trọng nhất và thường bị bỏ qua trong các bài viết chỉ nói về tầm nhìn.

Sân bay quốc tế Gelephu đang thi công. Đường băng cũ đã được mở rộng để phục vụ bay nội địa trong thời gian chờ sân bay mới, dự kiến khai thác năm 2029. Các thiết kế kỹ thuật và kiến trúc đã hoàn chỉnh, do BIG và NACO phụ trách.

Tháng 5/2026, hai tin quan trọng đánh dấu Thành phố Chánh niệm Gelephu đang chuyển từ quy hoạch sang thực thi: 8 công trình tâm linh chính thức khởi công và GMC công bố văn bản định hướng bản sắc văn hóa của đô thị tương lai “A Bhutanese Offering”.

Như vậy, Gelephu hiện tại vẫn là một thị trấn biên giới nhỏ, sôi động theo cách riêng của vùng đất giao thoa văn hóa Bhutan – Ấn Độ. Và mình nghĩ điều đó chính là một lý do để ghé thăm trước khi thành phố được xây xong.

Royal Manas National Park – Vườn quốc gia đẹp nhất Bhutan, Khu dự trữ sinh quyển UNESCO, nơi sinh sống của voi, hổ Bengal, vượn vàng Langur quý hiếm và hàng trăm loài chim. Đặt chỗ trước vì lượng khách có hạn.

Sarpang Dzong – Trung tâm hành chính huyện với kiến trúc dzong truyền thống đặc trưng. Bạn có thể thấy ngay tại đây lý do tại sao BIG lấy dzong làm nguồn cảm hứng thiết kế chủ đạo.

Suối nước nóng Chubachu – Cách khoảng 15 km, được người Bhutan và du khách Ấn Độ tin tưởng là có dược tính. Một buổi chiều ngâm nước nóng giữa rừng Himalaya là điều không tìm được ở nhiều nơi trên thế giới.

Chợ biên giới Gelephu – Nơi giao thoa văn hóa Bhutan – Assam hiện ra rõ nét nhất: xen lẫn giữa hàng thủ công Bhutan là gia vị Ấn Độ, vải thổ cẩm và thực phẩm địa phương của cả hai bên biên giới.

Lễ hội cũng đa dạng bất ngờ: Dashain và Diwali của cư dân Hindu, đan xen với các lễ hội Tshechu Phật giáo Bhutan truyền thống.

Cách đến Gelephu từ Việt Nam

Gelephu là một trong ba cửa khẩu đường bộ chính thức cho khách quốc tế vào Bhutan (cùng Phuentsholing và Samdrup Jongkhar). Cần có visa Bhutan hợp lệ trước khi đến.

Từ Việt Nam: bay đến Kolkata hoặc Guwahati (Ấn Độ), sau đó đi đường bộ đến Gelephu qua cửa khẩu biên giới.

Thời điểm lý tưởng nhất: tháng 10 – tháng 3, khí hậu mát mẻ, ít mưa. Tránh tháng 6–9 vì mùa mưa có thể gây ngập đường.

Lưu trú: hiện có nhà nghỉ và khách sạn tầm trung. Chưa có resort cao cấp.

Gelephu có thực sự khả thi không?

Những lý do để tin vào dự án này

Ý chí chính trị ở mức cao nhất có thể. Khi một vị vua trực tiếp cầm dụng cụ phát quang mặt bằng cùng 7.000 tình nguyện viên, đó không phải PR. Đó là cam kết. Gelephu là dự án cá nhân của Nhà Vua và tại Bhutan, điều đó có ý nghĩa rất lớn về mặt chính trị và xã hội.

Khung pháp lý thực dụng, học từ những nơi tốt nhất. Thay vì tự viết, Gelephu nhập khẩu hệ thống pháp lý đã được kiểm chứng từ Singapore và Abu Dhabi. Đây là cách nhanh nhất để tạo môi trường đầu tư đáng tin cậy.

Thiết kế thật sự tôn trọng thiên nhiên. Không một tòa nhà nào cao hơn tán cây. Hành lang di chuyển của voi được bảo tồn. Toàn bộ rừng hiện có được giữ nguyên trong quy hoạch. Đây là điểm khác biệt căn bản so với mọi dự án siêu đô thị khác.

Địa lý là lợi thế không thể sao chép. Nằm giữa Ấn Độ và Đông Nam Á, giáp vùng Assam – cửa ngõ của cả Đông Bắc Ấn, Gelephu có tiềm năng logistics tự nhiên mà không dự án nào có thể xây dựng được.

Thương hiệu “hạnh phúc” đã có sẵn. Bhutan là quốc gia duy nhất trên thế giới đặt hạnh phúc con người làm chỉ số phát triển. Đó là lợi thế marketing không mua được bằng tiền.

Thách thức và rủi ro cần vượt qua

100 tỷ USD là con số thực sự rất lớn. GDP Bhutan năm 2024 chỉ khoảng 2,6 tỷ USD. Dự án hoàn toàn phụ thuộc vào dòng vốn ngoại, mà niềm tin của nhà đầu tư quốc tế có thể thay đổi theo tình hình địa chính trị.

Phần lớn vật liệu và nhân công sẽ từ Ấn Độ. Điều đó đặt câu hỏi về tính tự chủ kinh tế của dự án và tác động thực sự đối với người dân Bhutan trong giai đoạn xây dựng.

Vẫn còn rất nhiều thứ chưa rõ. Chính ban giám khảo Holcim Awards – những người trao giải cho Gelephu thừa nhận thẳng thắn: “Tầm nhìn vĩ đại này hiện vẫn còn mang tính ý tưởng, với ít chi tiết triển khai cụ thể.” 

Rủi ro khí hậu là có thật. Vùng đồng bằng Gelephu có lịch sử ngập lũ trong mùa mưa. Đây là thách thức kỹ thuật đòi hỏi hệ thống quản lý nước cực kỳ tinh vi và chi phí không nhỏ.

Câu hỏi triết học: “Mindfulness” có bị thương mại hóa? Khi từ “chánh niệm” xuất hiện trong bất động sản, tài chính số và logistics hàng không liệu triết lý Phật giáo có bị làm loãng thành một thương hiệu marketing? Cộng đồng mạng quốc tế đặt câu hỏi này và mình nghĩ đây là câu hỏi đáng suy nghĩ.

Câu hỏi thường gặp về Gelephu Mindfulness City

Gelephu Mindfulness City ở đâu?

Gelephu nằm ở miền nam Bhutan, thuộc huyện Sarpang, giáp bang Assam của Ấn Độ. Diện tích khoảng 2.600 km².

Ai là người thiết kế Gelephu Mindfulness City?

Quy hoạch tổng thể do Bjarke Ingels Group (BIG) – công ty kiến trúc Đan Mạch – phụ trách, phối hợp với Arup, Cistri và NACO.

Khi nào Gelephu Mindfulness City hoàn thành?

Dự án có lộ trình 21 năm. Sân bay quốc tế Gelephu dự kiến khai thác năm 2029. Toàn bộ dự án sẽ phát triển theo từng giai đoạn.

Chi phí xây dựng Gelephu Mindfulness City là bao nhiêu?

Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 100 tỷ USD, đến từ đầu tư nước ngoài và ngân sách nhà nước Bhutan.

Có thể đầu tư vào Gelephu không?

Có. GMC là đặc khu hành chính với khung pháp lý thân thiện với nhà đầu tư, tham chiếu luật Singapore và Abu Dhabi. Liên hệ qua gmc.bt để biết thêm chi tiết.

Du khách có thể đến Gelephu hiện nay không?

Có. Gelephu là một trong ba cửa khẩu đường bộ chính thức cho khách quốc tế vào Bhutan. Cần có visa Bhutan hợp lệ trước khi nhập cảnh.

Gelephu Mindfulness City không phải dự án bất động sản, không phải smart city theo nghĩa thông thường. Đây là một thí nghiệm văn minh, câu hỏi lớn nhất mà nhân loại cần trả lời trong thế kỷ 21: liệu một quốc gia có thể xây dựng tương lai dựa trên hạnh phúc, chánh niệm và sự hài hòa với thiên nhiên, mà không đánh đổi sự phồn thịnh kinh tế?

Bhutan đang thực sự thử làm điều đó. Gelephu chính là lời khẳng định mạnh mẽ: thịnh vượng không cần đánh đổi thiên nhiên hay hạnh phúc con người.

Và dù bạn là nhà đầu tư đang tìm kiếm cơ hội tiếp theo, nhà nghiên cứu đô thị đang theo dõi mô hình mới, hay đơn giản là người đang tìm kiếm một điểm đến có chiều sâu hơn những bức ảnh “check-in” thông thường – Gelephu xứng đáng có một chỗ trong danh sách của bạn.

Đây sẽ là điểm đến để bạn không chỉ khám phá một vùng đất mới, mà còn khám phá lại chính mình.